زندگینامه احمد شاملو + لیست آثار و زندگی شخصی

احمد شاملو که با نام ادبی ا. بامداد نیز شناخته می شود. شاعر، نویسنده و روزنامه نگار ایرانی بود.

شاملو مسلماً تأثیرگذارترین شاعر ایران مدرن بود. شعر ابتدایی او تحت تأثیر روش نیما یوشیج بود. در واقع عبدالعلی دستغیب، منتقد ادبی ایران، معتقد است شاملو یکی از پیشگامان شعر نو فارسی است.

شاملو پس از نیما یوشیج بیشترین تأثیر را بر شاعران ایرانی عصر خود داشته است. شعر شاملو پیچیده است، اما تصویرسازی ای که انجام میدهد به شدت به درک شعر او کمک می کند.

او به عنوان پایه، از تصویرسازی سنتی آشنا به مخاطب ایرانی خود از طریق آثار استادان پارسی مانند حافظ و عمر خیام استفاده می کند.

او برای زیرساخت و تأثیرگذاری، از نوعی تصویرسازی روزمره استفاده می‌کند که در آن عناصر تشخیص (جان بخشی به اشیاء) با ترکیبی غیر واقعی از انتزاع و انضمام که تا کنون در شعر فارسی بی‌سابقه بوده است، درهم می ‌آید، که برخی از ستایشگران شعر سنتی ‌تر را عصبانی می کند.

شاملو ترجمه های گسترده ای از زبان فرانسه به فارسی داشته است. او آثار اش را نیز به چندین زبان ترجمه کرده است. شاملو همچنین نمایشنامه‌ های متعددی نوشته و آثار شاعران بزرگ کلاسیک فارسی به ‌ویژه حافظ را ویرایش کرده است.

کتاب کوچه سیزده جلدی او کمک بزرگی در شناخت باور ها و زبان فولکلور ایرانی کرده است.

در این بخش از زندگینامه افراد موفق قصد داریم زندگینامه احمد شاملو را مورد بررسی قرار دهیم، پس در ادامه با ما در سایت جادوی باور همراه باشید.

تولد و کودکی احمد شاملو

احمد شاملو (Ahmad Shamlou) در ۲۱ آذر ۱۳۰۴ در خانواده‌ای ارتشی در رشت از خانواده حیدر شاملو و کوکب عراقی به دنیا آمد.

احمد فرزند دوم و تنها پسر خانواده شش فرزندی بود. او مانند بسیاری از فرزندانی که در خانواده هایی با والدین نظامی بزرگ می شوند، تحصیلات اولیه خود را در شهرهای مختلف از جمله خاش و زاهدان در جنوب شرقی ایران و مشهد در شمال شرقی و رشت در شمال فرا گرفت.

دوران کودکی و نوجوانی شاملو نه ویژه و منحصر به فرد بود و نه آسان. خانه برای او محیطی نبود که بتواند استعداد هایش را تقویت کند. او اغلب در تنهایی و سکوت پرورش یافت. نقل مکان با خانواده اش از شهری به شهر دیگر مانعی بر سر راه تحصیل شاملو بود.

در سال 1320 که تحصیلات متوسطه او هنوز ناقص بود، بیرجند را به مقصد تهران ترک کرد. او قصد داشت در آموزشکده فنی تهران که توسط آلمان ها تأسیس شده بود، (یکی از بهترین مدارس راهنمایی آن دوره) تحصیل کند و زبان آلمانی را بیاموزد.

وی به شرط تنزل رتبه دو ساله در این مدرسه پذیرفته شد. اما طولی نکشید که در سال 1321 او و سایر اعضای خانواده بار دیگر تهران را ترک کردند و به گرگان رفتند.

در گرگان شاملو به اجبار تحصیل را در مقطع سوم دبیرستان ادامه داد. طولی نکشید که جنگ جهانی دوم به اوج خود رسید و نیروهای متفقین، توانستند به ایران راه پیدا کنند.

در همین زمان یک موج سیاسی علیه گروه متفقین در ایران شکل گرفت که احمد شاملو جزوی از موج به راه افتاده بود.

پس از آرام شدن اوضاع، احمد شاملو را در تهران دستگیر و به بازداشتگاه سیاسی شهربانی منتقل کردند.

شاملو برای گذراندن دوران محکومیت خود به زندان شوروی در رشت فرستاده شد. 

پس از اتمام دوران محکومیت و آزادی در سال 1324 به همراه خانواده به شهرستان مهریز واقع در ارومیه نقل مکان کرد.

در مهریز برای اتمام دوران دبیرستان و تحصیل در کلاس چهارم دبیرستان اقدام کرد. اما با به قدرت رسیدن فرقه دموکرات آذربایجان وی و پدرش را دستگیر کردند. 

شاملو و پدرش تقریبا دو ساعت منتظر بودند تا مقامات بالاتر تصمیم خود را راجب سرنوشت آنها بیان کنند. در طی این دو ساعت نیز آن دو در برابر اسلحه های نیروهای نظامی تسلیم شده بودند.

اما سرآنجام آنها آزاد شدند، شاملو به طور کامل ترک تحصیل کرد و در یک کتاب‌فروشی مشغول به کار شد.

احمد شاملو در 29 سالگی و در قضیه سقوط نخست وزیر وقت “محمد مصدق”، به دلیل عضویت در حزب کمونیست توده ایران دستگیر شد و بیش از یک سال در زندان بود. بخش عمده ای از آثار او نیز سوزانده شدند.

آغاز کار های ادبی

نخستین اثر شاملو، ترانه‌های فراموش شده، مجموعه ‌ای از شعر کلاسیک و مدرن بود.

که با مقدمه ‌ای از ابراهیم دیلمقانیان در سال 1346 منتشر شد. در سال 1327 در ماهنامه ای ادبی به نام سخن نو شروع به نوشتن کرد.

دو سال بعد اولین داستان کوتاه او به نام «زن پشت در برنجی» منتشر شد. دومین مجموعه اشعار او به نام مانیفست در سال 1330 منتشر شد.

شاملو تمایلات خود را به ایدئولوژی سوسیالیستی نشان داد. او در سفارت مجارستان به عنوان مشاور فرهنگی آن ها مشغول به کار شد.

سومین مجموعه شعر او، فلزات و حس در سال 1331  توسط پلیس ممنوع و به کلی نابود شد. ترجمه ‌های او از طلا در خاک، اثر زیگموند موتریتس، رمان پرحجم پسران مرد بی‌قلب نوشته مور جوکای، همراه با تمام داده ‌های جمع‌آوری‌ شده برای کار او در مورد فرهنگ محاوره‌ ای زندگی شهری ایرانی (که به عنوان کتاب کوچه شناخته می‌ شود) نیز مصادره و منهدم شدند.

در سال 1333 او به مدت 14 ماه زندانی شد. در سال 1334 سه رمان از نویسندگان اروپایی را ترجمه و منتشر کرد. او در سال 1356 سردبیر مجله ادبی بامشاد شد.

شاملو از جلد بعدی شعرش، “هوای تازه” که در سال 1336 منتشر شد به شهرت رسید. در شعر معاصر، عده کمی مانند شاملو به این ریتم دست یافته بودند، هوای تازه بزرگ ترین اتفاق شعر ما بعد از حافظ بود.

ترجمه او از رمان پابرهنه، اثر زهاریا استانکو، در سال 1337 منتشر شد این اتفاق اقتدار شاملو را به عنوان مترجم تثبیت کرد.

در سال 1338 انتشار داستان های کوتاه برای کودکان و همچنین کارگردانی فیلم های مستند و کار در استودیوهای فیلمسازی را آغاز کرد.

سبک اشعار احمد شاملو

او سبکی ساده و آزاد را ایجاد کرد که در ایران به شعر فارسی سپید معروف است.

که نوعی بیت آزاد است که از ریتم و قافیه های کاملاً متعادل شعر کلاسیک فارسی فاصله می گیرد. مضامین شعر او مسائل سیاسی، عمدتاً آزادی، تا وضعیت انسانی را در بر می گیرد.

دیگر آثار و فعالیت های احمد شاملو

در سال 1339 مجموعه جدیدی از شعرهای او به نام “باغ آینه” منتشر شد.  سال 1340 سردبیری مجله کتاب هفته شد، مجله ای که سنت و زبان روزنامه نگاری ادبی در ایران را تغییر داد.

در سال 1341 ترجمه های او از آندره ژید و رابرت مرل منتشر شد.

او دو مجموعه شعر در سال 1343 منتشر کرد:

1. آیدا در آینه
2. حظه و ابدیت

مجموعه شعر جدیدی در سال 1344 با نام آیدا، درختان، خاطرات و خنجر توسط شاملو منتشر شد. همچنین در همین سال آثار زیادی را به زبان فارسی ترجمه کرد .

او سومین تلاش خود را برای تدوین کتاب کوچه آغاز کرد.

در سال 1345 مجموعه شعر جدید دیگری به نام “ققنوس در باران”  توسط شاملو منتشر شد که این اتفاق باعث گردید تا مجله ادبی او توسط وزارت اطلاعات (ساواک) توقیف شود.

در سال 1346 سردبیر روزنامه خوشه شد. ترجمه جدید وی در همین سال از ارسکین کالدول روانه بازار گردید.

در تشکیل اتحادیه نویسندگان ایران شرکت کرد و چندین شعرخوانی در دانشگاه های ایران داشت.

در سال 1347 مطالعه خود را درباره حافظ، شاعر بزرگ کلاسیک زبان فارسی آغاز کرد.  همین زمان ترجمه اشعار گارسیا لورکا و آواز سلیمان از عهد عتیق نیز از او منتشر شد.

وی یک هفته شعرخوانی برای شاعران مطرح و جدید ایرانی برگزار کرد. که با استقبال بسیار خوبی روبرو شد. اشعاری که در این مراسم آغاز شد در کتابی حجیم با ویرایش شاملو آمده است. در سال 1348، هفته نامه او توسط پلیس بسته شد.

در همین حال “از هوا و آینه ها” (گزیده ای از شعرهای قدیمی تر او) همراه با مجموعه اشعار جدید اش، به نام “قصیده برای زمین” منتشر شد.

احمد شاملو در دوران حیات خود چنان درخشید که تعداد آثار او از دست بازگو کنندکان در می رود.

در سال 1349، اثر “شکوفه در مه” منتشر شد. او همچنین چند فیلم مستند برای تلویزیون ایران کارگردانی کرد. در همین سال چندین داستان کوتاه نیز برای کودکان نگاشت.

سال 1350، او برخی از ترجمه های قبلی خود را دوباره انجام داد.

در سال 1351 در دانشگاه تهران به تدریس ادبیات فارسی پرداخت. چند کاست صوتی از شاملو در حال بازخوانی آثار دیگر شاعران کلاسیک و مدرن منتشر شد.

او به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد. در اواسط سال 1351 او برای مداوا به پاریس سفر کرد.

در سال 1352 دو مجموعه جدید به نام های “ابراهیم در آتش” و “درها و دیوار بزرگ چین” به همراه چند ترجمه جدید توسط احمد شاملو منتشر شد.

ابراهیم در آتش یکی از خوش ساخت ترین و معروف ترین اشعار فارسی معاصر احمد شاملو است. در سال 1354 آثار و مطالعات حافظ را منتشر کرد.  سال ۱۳۵۵ نیز به آمریکا سفر کرد.

در بسیاری از شهرها به شعرخوانی پرداخت. او قبل از بازگشت به ایران در جشنواره شعر سانفرانسیسکو شرکت کرد.

در سال 1356 شعر جدید اش به نام “خنجر روی بشقاب” منتشر شد.

او در اعتراض به رژیم شاه ایران را ترک کرد و یک سال در آمریکا ماند، وی در دانشگاه های آمریکا نیز سخنرانی کرد.

تعداد آثار احمد شاملو

احمد شاملو بیش از هفتاد جلد کتاب منتشر کرده است.

• 16 جلد شعر
• 5 گلچین شعر
• 5 جلد شامل رمان در مورد کودکان، داستان کوتاه و فیلمنامه.
• 9 جلد ادبیات کودکان درباره کلیفورد
• 9 ترجمه شعر به فارسی
• 21 رمان ترجمه شده به فارسی
• 5 مجموعه مقاله، سخنرانی و مصاحبه
• 10 جلد  کتاب کوچه.

جوایز احمد شاملو

• جایزه فروغ فرخزاد، ۱۳۵۲
• جایزه آزادی بیان توسط دیده بان حقوق بشر، 1389
• جایزه استیگ داگرمن، 1378
• جایزه کلمه رایگان توسط شاعران همه ملل در هلند، 1379

احمد شاملو پس از انقلاب

احمد شاملو در سال 1357 آمریکا را به مقصد بریتانیا ترک کرد. تا به عنوان سردبیر نشریه جدیدی به نام ایرانشهر فعالیت کند.

پس از 12 هفته استعفا داد و درست پس از انقلاب به ایران بازگشت.

او مجدداً به اتحادیه نویسندگان ایران پیوست و شروع به انتشار نشریه جدیدی به نام کتاب جمعه کرد. که به موفقیت چشمگیری دست یافت.

سال 1357 سال بسیار پر تحرکی در زندگی او بود و اشعار و ترجمه های زیادی منتشر کرد. همچنین سخنرانی ها و قرائت های متعددی را ارائه داد.

شاملو به عضویت رهبری کانون نویسندگان درآمد، در سال 1358 نیز سال فعالیت شدید شاملو شروع شد.

جلد اول و دوم کتاب کوچه به چاپ رسید. او همچنین مجدداً به عنوان عضو رهبری اتحادیه نویسندگان انتخاب شد. 

از سال 1359، به دلیل شرایط سخت سیاسی در کشورش، او زندگی نسبتاً منزوی ای داشت. که هشت سال ادامه داشت. با آیدا (همسرش) در کتاب کوچه و همچنین بسیاری از تلاش های ادبی دیگر از جمله ترجمه کتاب همکاری کرد.

در سال 1367 از سوی کنگره جهانی ادبی Interlit دعوت شد. او به اروپا سفر کرد و سخنرانی ‌ها و خوانش‌ های زیادی انجام داد. مجموعه کامل اشعار او در آلمان چاپ شد، سه سال در آلمان ماند و به ایران بازگشت. در سال 1370 به ایالات متحده سفر کرد. حقوق بشر و صندوق آزادی بیان جایزه سالانه خود را به او اهدا کردند.

در سال 1371 دوباره به اروپا سفر کرد و پس از چهار سال کار فشرده به ایران بازگشت.

در همان سال، او برنده جایزه آزادی بیان شد که توسط دیده بان حقوق بشر مستقر در نیویورک اعطا میشد.

او در سال 1373 به دعوت سردبیر سوئدی خود مسعود دهقانی فیروزآبادی به سوئد سفر کرد و سخنرانی ها و خوانش های متعددی ارائه داد.

در سال 1375 ترجمه And Quiet Flows The Don را به پایان رساند.

گردهمایی ویژه ای در تورنتو با حضور نویسندگان و منتقدان ایرانی برگزار شد تا درباره سهم شاملو در شعر فارسی بحث شود.

شفق قطبی او! به زبان اسپانیایی نیز منتشر شد. در سال 1378، جایزه استیگ داگرمن توسط بنیاد سوئد را به او اهدا کردند.

زندگی شخصی

احمد شاملو سه بار ازدواج کرده بود. در سال 1327 با اشرف اسلامیه ازدواج کرد و حاصل آن سه پسر و یک دختر به نام‌ های سیاوش، سیروس، سامان و ساقی بود.

آن ها پس از چندین سال درگیری و جدایی طولانی در سال 1336 طلاق گرفتند.

ازدواج دوم او با طوسی حایری مازندرانی به وقوع پیوست. که از شاملو بزرگتر بود و زندگیشان پس از چهار سال در سال 1343 به طلاق منجر شد.

او در بهار سال 1341 با آیدا سرکیسیان آشنا شد. دو سال بعد در سال 1343 با یکدیگر ازدواج کردند.

آیدا از خانواده ای ارمنی و ایرانی بود که در همسایگی شاملو زندگی می کردند. خانواده مسیحی او به دلیل پیشینه اسلامی خانواده شاملو با این ازدواج مخالفت کردند.

همچنین شاملو بزرگتر بود و دو بار طلاق گرفته بود. آیدا نقش مهمی در زندگی شاملو داشت و تا زمان مرگ او در سال 1379در کنار هم ماندند. نام او در بسیاری از شعرهای بعدی او به چشم می خورد. آیدا و شاملو در کرج ساکن بودند.

مرگ احمد شاملو

شاملو که همزمان از چندین بیماری رنج می برد، از سال 1375 وضعیت جسمانی اش رو به وخامت گذاشت.

چندین عمل جراحی انجام داد و در سال 1376 به دلیل مشکلات شدید دیابت، پای راستش قطع شد.

او در روز یکشنبه 2 مرداد 1379 ساعت 9 شب در منزلش در دهکده فردیس کرج به دلیل عوارض دیابت درگذشت. در 6 مرداد هزاران نفر در تشییع جنازه احمد شاملو شرکت کردند و پیکرش در امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.